Πρώτη φορά ελληνικός φορέας, το Μουσείο Μπενάκη, συνδιοργανώνει με τη Royal Αcademy του Λονδίνου τη μεγαλύτερη ευρωπαϊκή έκθεση για το Βυζάντιο
Επίκαιρο όσο ποτέ άλλοτε, άγνωστο και παρεξηγημένο στην Ευρώπη, το Βυζάντιο θα βρεθεί από τον Οκτώβριο και για έξι μήνες στο επίκεντρο της πολιτιστικής ζωής του Λονδίνου, χάρη σε μια έκθεση-μαμούθ που οργανώνει η περίφημη Royal Αcademy (Βασιλική Ακαδημία Τεχνών) στο Πικαντίλι, σε συνεργασία με το Μουσείο Μπενάκη. Τίτλος της, «Βυζάντιο 330-1453».
«Κάτω από το φως των ανακαλύψεων των τελευταίων χρόνων, η γνώση και ο τρόπος που αντιλαμβανόμαστε το Βυζάντιο άλλαξε», λέει ο κορυφαίος καθηγητής της Ιστορίας της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου, Ρόμπιν Κόρμακ, που επιμελείται την έκθεση μαζί με την καθηγήτρια της Ιστορίας της Τέχνης στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλίας, Μαρία Βασιλάκη. «Πριν από πενήντα χρόνια, λέγοντας εικόνα εννοούσαμε τις ρώσικες εικόνες. Τις αντιμετωπίζαμε περισσότερο σαν λειτουργικά εκκλησιαστικά αντικείμενα. Σήμερα η εικόνα θεωρείται ως ένα μείζον αναπόσπαστο τμήμα του βυζαντινού κόσμου. Έτσι αναδεικνύεται η συνέχεια μεταξύ του Βυζαντίου και της ελληνικής αρχαιότητας και ο κεντρικός ρόλος που έπαιξε η Κωνσταντινούπολη».
Γιατί ενδιαφέρει τον σύγχρονο άνθρωπο το Βυζάντιο;
«Διότι σήμερα γίνεται μεγάλος λόγος για τον ρόλο της πίστης στις κοινωνίες. Η πίστη κυριαρχεί στη βυζαντινή εποχή και είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον να γνωρίσει, να συγκρίνει και να κατανοήσει ο σύγχρονος κόσμος μια κοινωνία όπου η πίστη είχε κεντρικό ρόλο».
Η στιγμή είναι κατάλληλη, μετά την αφύπνιση του ορθόδοξου γίγαντα- της Ρωσίας- και ενώ μαίνονται οι πόλεμοι, οι πολιτικές ανακατατάξεις από τη Μέση Ανατολή μέχρι τα Βαλκάνια, που αποτελούσαν την επικράτεια του Βυζαντίου.
Το Βυζάντιο των τριών ηπείρων, η πορεία του στη διάρκεια δώδεκα αιώνων, από την ίδρυση της Κωνσταντινούπολης το 330 μ.Χ. έως την άλωσή της από τους Τούρκους το 1453, ενδιαφέρει την Ευρώπη. Η αληθινή του ταυτότητα, όπως προβάλλει κάτω από το φως των πρόσφατων ανακαλύψεων, είναι το θέμα της μεγαλύτερης έκθεσης που οργανώθηκε στην Ευρώπη τα τελευταία πενήντα χρόνια για τον βυζαντινό πολιτισμό».
Τ ι θα περιλαμβάνει η έκθεση;
«Πάνω από τετρακόσια διαλεχτά εκθέματα από εκατόν είκοσι συλλογές, μονές, εκκλησίες, μουσεία, που καλύπτουν χώρες όπως η Αίγυπτος, η Κύπρος, η Συρία, η Ρωσία, η Γεωργία, η Αρμενία, η Σερβία, η Βουλγαρία, η Ιταλία και η Ισπανία, η συμμετοχή της Τουρκίας και μια ισχυρή ελληνική εκπροσώπηση με περίπου εκατό εκθέματα τεκμηριώνουν το Βυζάντιο από την ίδρυση της Κωνσταντινούπολης μέχρι την πτώση», συνοψίζει η κ. Βασιλάκη. «Ναυαρχίδες της έκθεσης είναι τα δύο μεγάλα αφιερώματα στη Μονή της Αγίας Αικατερίνης του Σινά και του Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου της Πάτμου». Πολύτιμοι κάλυκες από τα συμπόσια στο ιερό παλάτιο της Κωνσταντινούπολης που κατέληξαν στο θησαυροφυλάκιο του Αγίου Μάρκου της Βενετίας και εικόνες της Περιβλέπτου της Κωνσταντινούπολης που κατέληξαν στις εκκλησίες της Αχρίδας, το στέμμα ενός ισχυρού βυζαντινού αυτοκράτορα, του Ηρακλείου – είναι μερικά μόνο από τα κειμήλια που έχουν δώσει ραντεβού στο Λονδίνο.
«Για πρώτη φορά γίνεται στην Ευρώπη μιας τέτοιας κλίμακας έκθεση αφιερωμένη στο Βυζάντιο, με συνδιοργανωτές έναν από τους μεγαλύτερους μουσειακούς οργανισμούς του κόσμου και ελληνικά ιδρύματα. Δεν δανείζουμε, απλώς κάποια εκθέματα», υπογραμμίζει ο Άγγελος Δεληβορριάς, διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη. «Ένα καίριο στοιχείο που προκύπτει μεταξύ άλλων, είναι ότι το Βυζάντιο δεν είναι ξένο προς τη δυτική Αναγέννηση. Αποτελούν έναν κόσμο και μέσα από αυτό τον κόσμο βγαίνει ο μεσαίωνας της Ελλάδας». Είναι κρίμα που το Άγιον Όρος και οι μονές των Μετεώρων δεν δέχθηκαν να συμμετάσχουν στην έκθεση».
Τι μαθαίνουμε
1Πως το Βυζάντιο έφερε μεγάλες αλλαγές ύφους στην τέχνη, όπως και στην οικονομία και στη διοικητική διάρθρωση, δίνοντας τον τόνο και στη μεσαιωνική Κεντρική Ευρώπη.
2 Πως η Κωνσταντινούπολη από τον 9ο έως τον 13ο αιώνα λειτουργούσε ως κοσμοπολίτικη μητρόπολη, όπως σήμερα το Παρίσι.
3Πως η βυζαντινή τέχνη έδωσε πρότυπα σε όλα τα είδη τέχνης και μικροτεχνίας στις ισχυρές χώρες της εποχής. Ακόμη και η λεγόμενη Μακεδονική Σχολή στη ζωγραφική έχει αφετηρία το Βυζάντιο.
4Πως η Ελλάδα με τα τοπικά εργαστήρια (Βέροια, Ιωάννινα, Καστοριά, Θεσσαλονίκη κ.α.), ειδικά στην περίοδο των Παλαιολόγων, έπαιξε ιδιαίτερο ρόλο στην ανάπτυξη της τέχνης της βυζαντινής εικόνας.
5Πως η βυζαντινή παράδοση της λατρείας των εικόνων διατηρείται ζωντανή στις Μονές του Σινά και της Πάτμου για περισσότερα από χίλια χρόνια.
Πηγή ‘ΤΑ ΝΕΑ’
