Οι περισσότεροι γνωρίζουν πως ο ρόλος της γυναίκας στην αρχαιότητα ήταν κάτι παραπάνω από περιορισμένος. Κλεισμένες στο σπίτι, ασχολούνταν με τα πρακτικά ζητήματα και τις αναπαραγωγικές δραστηριότητες, ενώ ακόμη και στην αγορά δεν είχαν λόγο να πολυκυκλοφορούν. Οσο για την πολιτική και τα αξιώματα ούτε λόγος. Είχε τις ευθύνες του νοικοκυριού, περιγράφει ο Ησίοδος, ενώ ο Αριστοτέλης και ο Ξενοφών θεωρούσε το γάμο της εμπορική συμφωνία. Εξουσία δεν είχε καμία. Ούτε για τον εαυτό της, αφού στην ουσία από την προστασία του πατέρα περνούσε σε εκείνη του συζύγου.
Ο μόνος χώρος στον οποίο η γυναίκα εμφανίζεται να έχει δύναμη είναι στη λατρεία.
Σε αυτό ακριβώς τον τομέα θα σταθεί και θα εμβαθύνει η έκθεση «Worship, women’s ritual and reality in classical Athens» που οργανώνει το Ωνάσειο Μορφωτικό Κέντρο στη Νέα Υόρκη τον Δεκέμβριο σε συνεργασία βέβαια με το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.
Θα παρουσιαστεί η γυναίκα στην κλασική αρχαιότητα μέσα από 158 αντικείμενα που θα δώσουν ελληνικά και ξένα μουσεία. Τα 102 προέρχονται από το Εθνικό Αρχαιολογικό, 29 από τα μουσεία: Ακρόπολης, Αρχαίας Αγοράς, Βραυρώνας, Πειραιά, Κεραμεικού, Θηβών, Επιγραφικό, Αργους, Ελευσίνας, Κεραμεικού κ.ά., και άλλα 29 που δανείζουν μεταξύ αυτών τα: Μετροπόλιταν, Ερμιτάζ, Λούβρο, Βρετανικό, Βερολίνου, Βατικανού κ.ά.
Aπό το σπίτι για τη λατρεία
«Θέλαμε να παρουσιάσουμε μια πτυχή της ζωής της γυναίκας στην αρχαιότητα. Aπόπειρες είχαν γίνει στο παρελθόν, ήταν όμως κάπως γενικές. Σκεφτήκαμε λοιπόν τη δυνατότητα που είχε στο δημόσιο βίο. Η μόνη της ευκαιρία να βγει από το σπίτι ήταν η λατρεία» λέει στην «Κ» ο διευθυντής του μουσείου Νίκος Καλτσάς, εξηγώντας το σκεπτικό της έκθεσης.
Με το ρόλο της στις τελετουργίες και στη λατρεία στην κλασική αρχαιότητα καταπιάνεται η έκθεση που πρώτα θα δει η Νέα Υόρκη και ύστερα, το καλοκαίρι του 2009, η Αθήνα. «Αλλωστε ως ιέρεια διέθετε κάποιες εξουσίες και γι’ αυτό στις γιορτές και τις τελετουργίες μπορούσε να κάνει ό,τι ήθελε. Διαφορετικά είχε απόλυτα όρια», συμπληρώνει η Δήμητρα Γιαννοπούλου που εργάζεται για την έκθεση. Μας εφιστά μάλιστα την προσοχή ότι δεν πρόκειται για απλή υπόθεση: «Στέλνουμε μοναδικά αντικείμενα πολλά από τα οποία δεν τα γνωρίζει ούτε το κοινό ούτε η επιστημονική κοινότητα, αφού βγαίνουν για πρώτη φορά από τις αποθήκες μας. Αλλωστε και εμείς ως μελετητές ασχοληθήκαμε μαζί τους για πρώτη φορά». Ομως κι αυτά που δανείζουν μουσεία του εξωτερικού ζητήθηκε να μη γίνουν γνωστά. Μεταξύ των εκθεμάτων θα είναι και αντίγραφο πλάκας ζωφόρου που θα δώσει το Κέντρο Μελετών Ακροπόλεως, αφού το πρωτότυπο βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο, αλλά και μια ερυθρόμορφη υδρία με σκηνή προετοιμασίας γάμου από το Μετροπόλιταν.
Η έκθεση χωρισμένη σε μεγάλες ενότητες περιλαμβάνει τις: Θεές (Αθηνά, Αρτεμη, Αφροδίτη, Δήμητρα, Ηρωίνες), ιέρειες, γυναίκες στη λατρεία, γιορτές και η γυναίκα στον κύκλο της ζωής. Ξεκινώντας από τις γυναικείες θεότητες στην Αθήνα ο επισκέπτης θα σταθεί στις μορφές της Αθηνάς Παρθένου στην Ακρόπολη, τη λατρεία τη Αφροδίτης, την Αρτέμιδα της Βραυρώνας, τη Δήμητρα και την Περσεφόνη που παρουσιάζονται με κάποια ευρήματα από τα ιερά τους αλλά και στις ηρωίνες και τη λατρεία τους, γυναικείες μορφές, «θνητές που πέρασαν στη σφαίρα του μύθου» όπως μας εξηγεί ο Ν. Καλτσάς. Ακολουθούν οι μυθικές ιέρειες όπως η Θεανώ, οι κλειδούχες που απεικονίζονται να κρατούν κλειδί και φτάνουμε στην πρακτική της λατρείας (θυσίες, σπονδές, χοές). Την έκθεση κλείνει η ενότητα ο κύκλος της ζωής (γέννηση, ενηλικίωση, γάμος και θάνατος), στον οποίο προβάλλονται όλα τα στάδια της ζωής σε σχέση με τη θρησκεία και τη γυναίκα.
Ποια ξεχωρίζουν
Βάση αγάλματος με την υπογραφή του Πραξιτέλη όπου επιγραφή εξηγεί πως πρόκειται για το άγαλμα της Χαιρίππης, ιέρεια της Δήμητρας, επίσης ερυθρόμορφος γαμικός λέβητας του ζωγράφου των Αθηνών, δύο αγαλματίδια που βρέθηκαν στον Ιλισσσό, άγαλμα της θεάς Αρτεμης από τη Δήλο (βρέθηκε στη λεγόμενη οικία του Διαδούμενου, μελανόμορφος λουτροφόρος αμφορέας στον οποίο απεικονίζεται το τελετουργικό της ταφής ενός νέου που πέθανε άγαμος, χάλκινο ειδώλιο Αθηνάς στον τύπο της πολεμικής Προμάχου, ερυθρόμορφος γαμικός λέβητας με πώμα που παρουσιάζει σκηνή επαυλίων. Πρόκειται για τη δεύτερη ημέρα του γάμου που προσφέρονται τα δώρα στη νύφη.
Εντυπωσιακό είναι και το θραύσμα ερυθρόμορφης υδρίας στο οποίο απεικονίζεται μορφή καθισμένη προς τα αριστερά πάνω σε σκάλα. Μια απεικόνισης των Αδωνίων, της γιορτής που τελούνταν κάθε καλοκαίρι προς τιμή του Αδώνιδος όπου οι γυναίκες θρηνούσαν το θάνατό του.
Πηγή ‘Καθημερινή’
